Zadania własne gminy
Lp	Nazwa zadania	Jednostka
odpowiedzialna	Podmioty uczestniczące	Termin i koszty realizacji
(w tys. zł)	Źródła finansowania	
				2004	2005	2006	2007	2008-2015		
Zadania organizacyjno-prawne	
Ochrona przyrody i krajobrazu	
1	Opieka, konserwacja i utrzymanie pomników przyrody 	Samorząd gminy 	SłKom	0,2	0,2	0,2	0,2		Środki własne gminy,
fundusze celowe	
2	Realizacja programu zwiększania lesistości kraju	MRiRW, MŚ	Samorząd gminy, ARiMR, LP, 	b.d.	b.d.	b.d.			Budżet państwa, środki własne,
fundusze celowe	
Poprawa jakości środowiska naturalnego	
Ochrona gleb i wód podziemnych	
3	Umieszczanie w miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego granic obszarów udokumentowanych i potencjalnych złóż kopalin 	Samorząd gminy	SłPl	w ramach działań statutowych	Środki własne	
Ochrona wód powierzchniowych	
4	Zapewnienie ochrony naturalnych zbiorników retencyjnych w miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego gmin	Samorząd gminy	SłPl	w ramach działań statutowych	Środki własne	
5	Opracowanie programów optymalizacji wykorzystania istniejących komunalnych oczyszczalni ścieków z uwzględnieniem programu rozwoju sieci kanalizacji sanitarnej	Samorząd gminy	SłKom,
SłPl	2					Środki własne gmin,
fundusze celowe	
6	Opracowanie programu zwiększenia retencji wód oraz racjonalizacji gospodarowania spływami wód opadowych 	RZGW	Samorząd gminy 		b.d.				Budżet państwa,
fundusze celowe	
7	Opracowanie regionalnego programu redukcji zanieczyszczeń w wydzielonych obszarach hydrograficznych – zlewniach lub grupach zlewni	RZGW	Samorząd gminy			b.d.			Budżet państwa,
fundusze celowe	
8	Opracowanie programów (operatów) rekultywacji silnie zanieczyszczonych zbiorników wodnych (z wodami pozaklasowymi) oraz wspieranie realizacji programów rekultywacji wód	RZGW	Samorząd gminy	b.d.	Budżet państwa,
fundusze celowe, fundusze pomocowe i strukturalne UE	
Gospodarka odpadami – zadania opisane w Gminnym Planie Gospodarki Odpadami	
Ochrona powietrza	
9	Opracowanie i wdrożenie planów ograniczania emisji spalin ze środków transportu poprzez poprawę stanu dróg oraz zagospodarowanie zielenią otoczenia dróg	Samorząd gminy	GDDPiA, 
zarządy dróg	b.d.	Budżet państwa,
środki własne, fundusze celowe, środki pomocowe i strukturalne UE	
Ograniczanie ryzyka wystąpienia poważnych awarii	
10	Opracowanie gminnego planu zarządzania ryzykiem	Samorząd gminy	SłKom		4				Środki własne gmin,
fundusze celowe	
	
Racjonalne użytkowanie zasobów naturalnych	
11	Opracowanie planów eksploatacji kopalin i rekultywacji terenów poeksploatacyjnych	Samorząd gminy	SłPl		4				Środki własne,
fundusze celowe	
12	Wspieranie działań mających na celu zmniejszenie zużycia wody  w gospodarce	Samorząd gminy	Podmioty gospodarcze	b.d.	Środki własne podmiotów gospod., fundusze celowe	
Działania systemowe	
13	Wspomaganie prowadzenia edukacji ekologicznej przez samorządy, lokalne organizacje pozarządowe i grupy obywatelskie	Samorząd gminy	NGO, szkoły, ODN	w ramach działań statutowych 	Środki własne,
fundusze celowe	
14	Utworzenie społecznych rad ds. trwałego i zrównoważonego rozwoju przy urzędach gmin	Samorząd gminy	NGO, Eksperci  lokalni, 	w ramach działań statutowych 					Środki własne	
15	Propagowanie modelu trwałego i zrównoważonego rozwoju w gminie	Samorząd gminy	 podmioty prowadzące edukację środowiskową	w ramach działań statutowych 	Środki własne,
fundusze celowe	
16	Upowszechnianie informacji o podejmowanych akcjach, kampaniach i działaniach na rzecz aktywnej ochrony środowiska w województwie, kraju i na świecie	Samorząd gminy	samorządy, OEE, radio, prasa, telewizja	w ramach działań statutowych 	Środki własne,
fundusze celowe	
17	Wspieranie szkolnych kół zainteresowań, konkursów ekologicznych, „ekologizacji” obiektów dydaktycznych i otoczenia szkół	Samorząd gminy, władze oświatowe	szkoły	w ramach działań statutowych 	Środki własne,
fundusze celowe	
Zadania inwestycyjne	
Ochrona przyrody i krajobrazu	
18	Tworzenie nowych obszarów zieleni i zadrzewień na terenach zabudowanych	Samorząd gminy	SłKom		1	1	1		Środki własne gmin,
fundusze celowe	
Ochrona gleb i wód podziemnych	
19	Likwidacja nieczynnych i nie nadających się do eksploatacji studni wierconych i kopanych	Użytkownicy ujęć lub właściciele gruntów	-			b.d.			Środki własne użytkowników ujęć	
20	Kompleksowa rekultywacja terenów zdewastowanych i zdegradowanych	Podmioty gospodarcze,
dyspozytorzy terenów	Samorząd gminy	b.d.	Środki podmiotów gospodarczych, fundusze celowe	
Ochrona wód powierzchniowych	
21	Budowa sieci kanalizacyjnej i wodociągowej z przyłączeniami w ul. Ogrodowej – w trakcie realizacji	Samorząd gminy	Sł.kom.	286					Środki własne samorządów i mieszkańców, fundusze celowe	
22	Sieć wodociągowa z przyłączeniami osiedle Smolniki+ Cedry – Smolniki – w trakcie realizacji	Samorząd gminy	Sł.kom.	240					Środki własne, dotacje, fundusze unijne	
23	Sieć wodociągowa Chmielewo - Barżykowo– w trakcie realizacji	Samorząd gminy	Sł.kom.	595					Środki własne, dotacje, fundusze unijne	
24	Sieć wodociągowa Zalesie-Wysokie MAłe-Wysokie Duże	Samorząd gminy	Sł.kom.	675					Środki własne, dotacje, fundusze unijne	
25. Gospodarka odpadami – zadania opisane w Gminnym Planie Gospodarki Odpadami	
Ochrona powietrza	
26	Modernizacja lub wymiana istniejących źródeł ciepła opalanych paliwem stałym na nowoczesne źródła opalane paliwem gazowym, ciekłym lub biomasą 	Podmioty  gospodarcze,
właściciele budynków	Samorząd gminy	b.d.	Środki własne podmiotów i osób fizycznych, fundusze celowe oraz pomocowe i strukturalne UE 	
Ochrona przed hałasem i promieniowaniem 	
27	Budowa ekranów dźwiękochłonnych w miejscach nasilonej emisji hałasu	GDDPiA	Samorząd gminy 	b.d.	Budżet państwa
fundusze celowe, środki pomocowe i strukturalne UE	
Racjonalne użytkowanie zasobów naturalnych	
28	Ograniczanie zużycia energii cieplnej poprzez termomodernizację budynków	Właściciele gospodarstw	Samorząd gminy 			b.d.	b.d.	b.d.	Środki własne właścicieli gospodarstw, budżet gminy, fundusze celowe	
Działania systemowe	
29	Wspomaganie istniejących i tworzenie nowych ośrodków edukacji środowiskowej	Wojewoda, samorządy, parki narodowe, LP	Parki narodowe i krajobrazowe, LP, NGO, samorząd gminy	b.d	Środki własne i współorganizatorów,
fundusze celowe	
30	Rozwój zagospodarowania edukacyjnego i turystycznego obszarów leśnych (ścieżki edukacyjne, szlaki turystyczne, tablice informacyjne itp.)	samorząd gminy, LP, parki narodowe	LP, NGO, samorządy, parki narodowe i krajobrazowe	b.d	Budżet państwa
środki własne samorządów,  LP i parków narodowych,
fundusze celowe oraz pomocowe i strukturalne UE	

Zadania koordynowane
Lp	Nazwa zadania	Priorytet	Podmioty
uczestniczące	Termin i koszty realizacji
(tys. zł)	Źródła finansowania 	
				2004	2005	2006	2007	2008-2015		
Zadania organizacyjno-prawne	
Poprawa jakości środowiska naturalnego	
Ochrona gleb i wód podziemnych	
1	Wzmożenie działalności kontrolnej dla wyeliminowania niekoncesjonowanej eksploatacji kopalin	II	WIOŚ, samorząd gminy	0,3	0,3				Środki własne	
2	Doskonalenie nadzoru nad przestrzeganiem ustaleń zawartych w decyzjach dotyczących ustanowienia stref ochronnych ujęć wody	II	SłPl, RZGW	w ramach działań statutowych 	Środki własne	
3	Dokonanie inwentaryzacji i doprowadzenie do likwidacji nieczynnych i nie nadających się do eksploatacji studni wierconych  i kopanych	I	Użytkownicy ujęć lub właściciele gruntów	0,2	0,4	0,4			Środki własne	
Ochrona wód powierzchniowych	
4	Inspirowanie wdrażania najlepszych dostępnych technologii w procesie wydawania pozwoleń wodno-prawnych 	III	Podmioty gospodarcze	w ramach działań statutowych 	Środki własne	
Gospodarka odpadami – szczegółowy harmonogram znajduje się w Gminnym Planie Gospodarki Odpadami	
Ograniczanie ryzyka wystąpienia poważnych awarii	
5	Opracowanie gminnego planu zarządzania ryzykiem	I 	SłKom		0,5				Środki własne gmin,
fundusze celowe	
Racjonalne użytkowanie zasobów	
6	Opracowanie planów eksploatacji kopalin i rekultywacji terenów poeksploatacyjnych	III	SłPl		0,3				Środki własne,
fundusze celowe	
7	Wspieranie działań mających na celu zmniejszenie zużycia wody w gospodarce	III	Podmioty gospodarcze	w ramach działań statutowych 	Środki własne	
Działania systemowe	
Edukacja ekologiczna	
8	Prowadzenie szkoleń zawodowych w zakresie prawa, zarządzania środowiskowego, technik ochrony środowiska, zagospodarowania przestrzennego, źródeł finansowania ochrony środowiska	III	Samorząd gminy, ON	w ramach działań statutowych 	Środki własne	
9	Wspomaganie prowadzenia edukacji ekologicznej – propagowanie modelu trwałego i zrównoważonego rozwoju w powiecie	III	Samorząd gminy, NGO, szkoły, ODN	w ramach działań statutowych 	Środki własne	
10	Upowszechnianie informacji o podejmowanych akcjach, kampaniach i działaniach na rzecz aktywnej ochrony środowiska w województwie, kraju i na świecie	III	Samorząd gminy, OEE, radio, prasa, telewizja	w ramach działań statutowych 	Środki własne	
11	Wspieranie szkolnych kół zainteresowań, konkursów ekologicznych, „ekologizacji” obiektów dydaktycznych i otoczenia szkół	III	Szkoły	w ramach działań statutowych 	Środki własne 	
Zadania inwestycyjne	
Ochrona przyrody i krajobrazu	
12	Zalesienia gruntów na glebach niskiej jakości według wykonanych projektów	II	Samorząd gminy, właściciele lasów, nadleśnictwa			3	3	12	Fundusze celowe	
Poprawa jakości środowiska naturalnego	
Gospodarka odpadami – szczegółowy harmonogram znajduje się w Gminnym Planie Gospodarki Odpadami	
Ochrona przed hałasem i promieniowaniem	
13	Budowa ulic Parkowa, Sadowa, Spokojna Steczkowskiego 	II 	zarządy dróg	1277					Środki własne,
fundusze celowe, fundusze unijne	
14	Modernizacja drogi Karwowo	II	zarządy dróg		590				Środki własne,
fundusze celowe, fundusze unijne	
15	Modernizacja drogi Budy Poryckie	II	zarządy dróg		635				Środki własne,
fundusze celowe, fundusze unijne	
15	Modernizacja drogi Dzieżbia	II	zarządy dróg			370			Środki własne,
fundusze celowe, fundusze unijne	
Ograniczanie ryzyka wystąpienia poważnych awarii	
14	Doposażenie systemu ratownictwa drogowego w zakresie zwalczania zagrożeń środowiskowych	I	WIOŚ		10	10			Środki własne gminy,
fundusze celowe	

Wykaz skrótów:
ARiMR – Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
BOŚ – Bank Ochrony Środowiska
GDDPiA – Generalna Dyrekcja Dróg Publicznych i Autostrad
LP – Lasy Państwowe
MPEC – Miejskie Przedsiębiorstwo Energetyki Cieplnej
MRiRW – Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi
MSZ – Ministerstwo Spraw Zagranicznych
MŚ – Ministerstwo Środowiska
NGO – organizacje pozarządowe 
ODR – Ośrodek Doradztwa Rolniczego
ODN – Ośrodek Doskonalenia Nauczycieli
OEE – ośrodki edukacji ekologicznej
ON – ośrodki naukowe	PGNiG – Polskie Górnictwo Naftowe i Gazownictwo
PIH - Państwowa Inspekcja Handlowa
PIP - Państwowa Inspekcja Pracy
RZGW – Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej
SG – Straż Graniczna
SłKom – samorządowe jednostki organizacyjne wypełniające zadania 
w zakresie gospodarki wodnościekowej i oczyszczania terenów
SłOP – służby ochrony przyrody
SłPl – służby planistyczne – (wykonawcy dokumentów, konsultanci)
UE – Unia Europejska
WIOŚ – Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska
WZMiUW – Wojewódzki Zarząd Melioracji i Urządzeń Wodnych	

8. Zarządzanie programem ochrony środowiska

Do instrumentów wspomagających realizację programu ochrony środowiska należą instrumenty polityki ekologicznej, zasady zarządzania środowiskiem, wynikające z zakresu kompetencyjnego administracji samorządowej szczebla powiatowego i gminnego. W zarządzaniu środowiskiem szczególną rolę pełni „Program ochrony środowiska", który, z punktu widzenia władz gminy, może być postrzegany jako instrument koordynacji działań na rzecz ochrony środowiska oraz intensyfikacji współpracy różnych instytucji i organizacji, opartej o dobrowolne porozumienia na rzecz efektywnego wdrażania niniejszego Programu.

8.1. Instrumenty polityki ochrony środowiska
Instrumentarium służące realizacji polityki ochrony środowiska wynika z szeregu ustaw, z których najważniejsze to: prawo ochrony środowiska, prawo wodne, o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, o ochronie przyrody, o odpadach, prawo geologiczne i górnicze, prawo budowlane.
Wśród instrumentów zarządzania ochroną środowiska można wyróżnić instrumenty o charakterze politycznym (np. Polityka Ekologiczna Państwa, wojewódzkie, powiatowe i gminne programy ochrony środowiska), instrumenty prawno - administracyjne oraz instrumenty o charakterze horyzontalnym (systemy zintegrowanego zarządzania środowiskiem, monitoring środowiska, system statystyki, społeczna partycypacja, działania edukacyjne, narzędzia polityki technicznej i naukowej, konwencje, umowy i porozumienia międzynarodowe).
Tradycyjny podział instrumentów zarządzania środowiskiem wyróżnia instrumenty o charakterze prawnym, ekonomicznym i społecznym oraz strukturalnym.
Instrumenty prawne
Kompetencje
Rozpoczęta z dniem 1 stycznia 1999 roku reforma ustrojowa państwa wprowadziła trójstopniowy system działania samorządu terytorialnego: województwo, powiat (także miasto na prawach powiatu) oraz gmina (również wiejska).
- Ustawy o ochronie i kształtowaniu środowiska z dn. 31 stycznia 1980r. (tekst jednolity Dz. U. 49/94, poz. 196 z późniejszymi zmianami),
- Ustawy o odpadach z dnia 27 czerwca 1997r. (Dz. U. 96/97 poz. 592 z późniejszymi zmianami),
- Ustawy o zagospodarowaniu przestrzennym z dnia 7 lipca 1994r. (Dz. U. 89/94 poz. 415 z późniejszymi zmianami),
- Ustawy z dnia 24 października 1974r. Prawo wodne (Dz. U. 38/74 poz. 230 z późniejszymi zmianami).
Do zakresu działania gminy należą wszystkie sprawy o znaczeniu lokalnym, niezastrzeżone ustawami na rzecz innych podmiotów. Do zadań gminy należy:
1. Zaspokajanie zbiorowych potrzeb wspólnoty a w szczególności zadania własne obejmują sprawy:
1) ładu przestrzennego, ochrony środowiska i przyrody oraz gospodarki wodnej,
2) gminnych dróg, ulic, mostów, placów oraz organizacji ruchu drogowego,
3) wodociągów i zaopatrzenia w wodę, kanalizacji, usuwania i oczyszczania ścieków komunalnych, utrzymania czystości i porządku oraz urządzeń sanitarnych, wysypisk i unieszkodliwiania odpadów komunalnych, zaopatrzenia w energię elektryczną i cieplną oraz gaz,
4) lokalnego transportu zbiorowego,
5) edukacji publicznej, 
6) zieleni gminnej i zadrzewień,
7) utrzymania gminnych obiektów i urządzeń użyteczności publicznej oraz obiektów administracyjnych,
2. Ustawy określają, zadania o charakterze obowiązkowym,
Ustawy mogą nakładać na gminę obowiązek wykonywania zadań zleconych z zakresu administracji rządowej, jak również z zakresu organizacji przygotowań i przeprowadzenia wyborów powszechnych oraz referendów.

Poniżej wymieniono ważniejsze kompetencje organów gminy w zakresie ochrony środowiska, leśnictwa, rolnictwa oraz prawa górniczego i geologicznego. 

W zakresie ochrony i kształtowania środowiska:
Rada gminy
•	uchwala gminny program ochrony środowiska,
•	ustanawia ograniczenia co do czasu funkcjonowania instalacji lub korzystania z urządzeń, których emitowany hałas może negatywnie oddziaływać na środowisko,
•	zatwierdza zestawienia przychodów i wydatków gminnego funduszu ochrony środowiska i gospodarki wodnej na dany rok.

Burmistrz:
•	sporządza projekt gminnego programu ochrony środowiska po zasięgnięciu opinii zarządu powiatu,
•	sporządza co 2 lata raport z wykonania gminnego programu ochrony środowiska,
•	udostępnia znajdujące się w jego posiadaniu informacje o środowisku i jego ochronie na zasadach określonych w art. 19-24 POŚ,
•	w zakresie swojej właściwości prowadzi publicznie dostępny wykaz danych o dokumentach, o których mowa w art. 19 ust. 2 oraz może zamieszczać w nich dane, o których mowa w art. 19 ust. 3,
•	Może odmówić udostępnienia informacji, jeżeli:
•	wymagałoby to dostarczenia dokumentów lub danych będących w trakcie opracowania lub przeznaczonych do wewnętrznego komunikowania się,
•	wniosek o udostępnienie informacji jest w sposób oczywisty do zrealizowania lub w sformułowany w sposób zbyt ogólny,
•	może na uzasadniony wniosek przekazującego informacje wyłączyć z udostępniania dane o wartości handlowej, w tym zwłaszcza dane technologiczne, o ile ich ujawnienie mogłoby pogorszyć jego pozycję konkurencyjną,
•	podaje do publicznej wiadomości informację o zamieszczaniu w publicznie dostępnym wykazie danych o decyzjach wymagających udziału społeczeństwa, w trybie i na zasadach określonych w Dziale V Tytułu I POŚ,
•	przyjmuje wyniki pomiarów wielkości emisji z instalacji w ramach zwykłego korzystania ze środowiska,
•	może nałożyć obowiązek prowadzenia dodatkowych, wykraczających poza określone ustawą, pomiarów wielkości emisji z instalacji – w przypadku zwykłego korzystania ze środowiska,
•	przyjmuje zgłoszenie instalacji nie wymagającej pozwolenia, która może negatywnie oddziaływać na środowisko – w przypadku zwykłego korzystania ze środowiska,
•	może ustalić wymagania w zakresie ochrony środowiska wymagające eksploatacji, z której emisja nie wymaga pozwolenia, o ile jest to uzasadnione koniecznością ochrony środowiska – w przypadku zwykłego korzystania ze środowiska,
•	przyjmuje informacje o rodzaju, ilości oraz miejscach występowania substancji stwarzających szczególne zagrożenie dla środowiska od osób fizycznych nie będących przedsiębiorcami,
•	przedkłada wojewodzie otrzymane od przedsiębiorców informacje o rodzaju, ilości oraz miejscach występowania substancji stwarzających szczególne zagrożenie dla środowiska,
•	przyjmuje informacje o wystąpieniu poważnej awarii przemysłowej,
•	przyjmuje wykaz, na podstawie którego ustalono opłaty za składowanie odpadów, do którego złożenia obowiązany jest podmiot korzystający ze środowiska,
•	może nakazać osobie fizycznej eksploatującej instalację w ramach zwykłego korzystania ze środowiska lub eksploatującej urządzenie wykonanie czynności zmierzających do ograniczenia ich negatywnego oddziaływania na środowisko,
•	może wstrzymać użytkowanie instalacji w razie naruszenia warunków decyzji określającej wymagania dotyczące eksploatacji instalacji, z której emisja nie wymaga pozwolenia, prowadzonej przez osobę fizyczną w ramach zwykłego korzystania ze środowiska,
•	wyraża zgodę na podjęcie wstrzymanej działalności oraz oddanie do eksploatacji obiektu budowlanego, zespołu obiektów lub instalacji po stwierdzeniu ustania przyczyn uzasadniających wstrzymanie,
•	sprawuje kontrolę przestrzegania i stosowania przepisów o ochronie środowiska w zakresie objętym swoją właściwością,
•	występuje w charakterze oskarżyciela publicznego w sprawach o wykroczenia przeciw przepisom o ochronie środowiska,
•	występuje do wojewódzkiego inspektora ochrony środowiska o podjęcie działań będących w jego kompetencji, jeżeli stwierdzi w wyniku kontroli naruszenie przez kontrolowany podmiot przepisów o ochronie środowiska lub występuje uzasadnione podejrzenie, że takie naruszenie mogło nastąpić (wraz z wystąpieniem przekazuje WIOŚ dokumentację sprawy),
•	przedstawia do zatwierdzenia radzie gminy projekt zestawienia przychodów i wydatków gminnego funduszu na dany rok, do dnia 15 stycznia,
•	podaje do publicznej wiadomości zatwierdzone zestawienie przychodów i wydatków gminnego funduszu ochrony środowiska.

W zakresie gospodarki odpadami
Burmistrz:
•	opracowuje projekt gminnego planu gospodarki odpadami,
•	opracowuje projekt wspólnego planu gospodarki odpadami dla gmin będących członkami związków międzygminnych,
•	składa radzie gminy, co dwa lata, sprawozdanie z realizacji planu gospodarki odpadami,
•	aktualizuje gminny plan gospodarki odpadami nie rzadziej niż co cztery lata,
•	opiniuje program gospodarki odpadami niebezpiecznymi, przedkładany przez wojewodę lub starostę,
•	opiniuje zezwolenia na prowadzenie działalności w zakresie zbierania lub transportu odpadów,
•	opiniuje decyzje zatwierdzające program gospodarki odpadami niebezpiecznymi, jeżeli miejsce prowadzenia odzysku, unieszkodliwiania lub zbierania przez wytwórcę, o którym mowa w art. 31 ust. 1, jest inne niż miejsce wytwarzania odpadów,
•	nakazuje posiadaczowi odpadów usunięcie odpadów z miejsc nieprzeznaczonych do ich składowania lub magazynowania ze wskazaniem sposobu wykonania tej decyzji,
•	jako organ właściwy do wydania decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu dla składowiska odpadów może uzależnić wydanie tej decyzji od przedstawienia przez inwestora ekspertyzy co do możliwości odzysku lub unieszkodliwiania odpadów w inny sposób niż przez składowanie,
•	jako organ właściwy do wydania decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu dla składowiska odpadów odmówi wydania takiej decyzji w przypadku braku zgody wymaganej w ust. 2-4 lub jeżeli istnieje uzasadniona technicznie, ekologicznie lub ekonomicznie możliwość odzysku lub unieszkodliwiania odpadów bez budowy składowiska odpadów.

W zakresie gospodarki wodnej
Rada gminy
•	wyznacza miejsce wydobycia kamienia, żwiru, piasku oraz innych materiałów, w granicach powszechnego korzystania z wód.
•	
Burmistrz 
•	wyznacza część nieruchomości umożliwiającej dostęp do wody objętej powszechnym korzystaniem z wód,
•	może nakazać właścicielowi gruntu przywrócenie poprzedniego stanu wody na gruncie lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, jeżeli spowodowane przez niego zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie,
•	zatwierdza ugodę w sprawie zmiany stanu wody na gruncie.
•	W zakresie ochrony przyrody
Rada gminy
•	sporządza miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego po ustanowieniu planu ochrony dla obszaru objętego planem ochrony lub dokonuje zmian w obowiązującym planie miejscowym – w terminie 1 roku od dnia wejścia w życie aktu ustanawiającego plan ochrony,
•	uzgadnia jako organ zainteresowanej jednostki samorządu terytorialnego (właściwy miejscowo) projekt rozporządzenia w sprawie utworzenia, powiększenia, zmniejszenia lub likwidacji parku narodowego,
•	wprowadza ochronę przyrody w formie: uznania za pomnik przyrody, stanowiska dokumentacyjnego, użytku ekologicznego, zespołu przyrodniczo – krajobrazowego oraz wyznacza obszary chronionego krajobrazu,
•	sporządza plan zagospodarowania przestrzennego dla obszarów chronionego krajobrazu oraz zespołu przyrodniczo – krajobrazowego poddanych ochronie przez radę gminy,
•	może uznać teren pokryty drzewostanem parkowym za park gminny,
•	zapewnia mieszkańcom miast i wsi o zwartej zabudowie korzystanie z przyrody, przez tworzenie i utrzymywanie należytym stanie terenów zieleni i zadrzewień łączących się w miarę możliwości z terenami zielonymi.

Burmistrz:
•	opiniuje projekty planów ochrony dla obszarów objętych formami ochrony przyrody jako organ zainteresowanej jednostki samorządu terytorialnego,
•	uzgadnia jako organ jednostki samorządu terytorialnego, projekt rozporządzenia w sprawie utworzenia, powiększenia, zmniejszenia lub likwidacji parku narodowego,
•	desygnuje do rady parku narodowego, na trzyletnią kadencję, przedstawiciela właściwego terytorialnie samorządu gminnego,
•	uzgadnia jako organ zainteresowanej jednostki samorządu terytorialnego projekt rozporządzenia w sprawie utworzenia parku krajobrazowego,
•	opiniuje jako organ zainteresowanej jednostki samorządu terytorialnego, projekt rozporządzenia w sprawie zniesienia parku krajobrazowego lub ograniczenia jego obszaru,
•	desygnuje do rady parku krajobrazowego przedstawiciela właściwego terytorialnie samorządu gminnego,
•	informuje ministra właściwego do spraw środowiska o wydaniu decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu dla inwestycji realizującej cel publiczny na obszarze parku krajobrazowego lub obszarze chronionego krajobrazu,
•	wydaje zezwolenie na usunięcie drzew lub krzewów z terenu nieruchomości,
•	ustala wysokość opłaty za usunięcie drzew lub krzewów,
•	odracza, na okres dwóch lat, termin uiszczenia opłaty za usunięcie drzew i krzewów, jeżeli zezwolenie przewiduje przesadzenie ich w inne miejsce,
•	wymierza karę administracyjną za zniszczenie terenów zieleni albo drzew lub krzewów powodowane niewłaściwym wykonywaniem robót ziemnych lub wykorzystaniem sprzętu mechanicznego albo urządzeń technicznych oraz zastosowaniem środków chemicznych w sposób szkodliwy dla roślinności oraz za usuwanie drzew lub krzewów bez wymaganego zezwolenia, a także za zniszczenie spowodowane niewłaściwą pielęgnacją terenów zieleni, zadrzewień, drzew lub krzewów.

W zakresie przeznaczenia gruntów do zalesienia
Rada gminy:
•	wyraża opinię w sprawie zmiany charakteru użytkowania gruntu z rolnego na leśny.

W zakresie prawa geologicznego i górniczego
Burmistrz:
•	opiniuje koncesje na poszukiwanie i rozpoznawanie złóż kopalin,
•	uzgadnia koncesje, a także wszystkie jej zmiany, na wydobywanie kopalin ze złóż, na bezzbiornikowe magazynowanie lub składowanie odpadów w górotworze, w tym w podziemnych wyrobiskach górniczych,
•	opiniuje decyzję zatwierdzającą projekt prac geologicznych,
•	wykonuje uprawnienia organów podatkowych w odniesieniu do opłat za działalność regulowaną Prawem geologicznym i górniczym w zakresie, w jakim gmina jest wierzycielem należności z tytułu tych opłat.

W zakresie inspekcji ochrony środowiska
Rada gminy:
•	rozpatruje informację wojewódzkiego inspektora ochrony środowiska o stanie środowiska na obszarze województwa.

Burmistrz:
•	wydaje właściwemu organowi Inspekcji Ochrony Środowiska polecenie podjęcia działań zmierzających do usunięcia bezpośredniego zagrożenia środowiska.

W zakresie utrzymania czystości i porządku w gminach
•	Utrzymanie czystości i porządku w gminach należy do obowiązkowych zadań własnych gminy.
•	Gminy zapewniają czystość i porządek na swoim terenie i tworzą warunki niezbędne do ich utrzymania, a w szczególności:
1) tworzą warunki do wykonywania prac związanych z utrzymaniem czystości i porządku na terenie gminy lub zapewniają wykonanie tych prac przez tworzenie odpowiednich jednostek organizacyjnych, 
2) zapewniają budowę, utrzymanie i eksploatację, własnych lub wspólnych z innymi gminami, składowisk odpadów komunalnych i obiektów wykorzystywania lub unieszkodliwiania tych odpadów, 
3) zapobiegają zanieczyszczaniu ulic, placów i terenów otwartych przez: likwidację składowania odpadów w miejscach do tego nie przeznaczonych i przeciwdziałanie takiemu składowaniu, budowę i utrzymanie szaletów publicznych, ustawianie koszy ulicznych na odpady w rejonach intensywnego ruchu pieszego, organizowanie odbioru odpadów komunalnych z urządzeń ruchomych, 
4) określają wymagania wobec osób utrzymujących zwierzęta domowe w zakresie bezpieczeństwa i czystości w miejscach publicznych, 
5) organizują ochronę przed bezdomnymi zwierzętami na zasadach określonych w odrębnych przepisach, 
6) tworzą warunki do selektywnej zbiórki, segregacji i składowania odpadów przydatnych do wykorzystywania oraz współdziałają z jednostkami organizacyjnymi i osobami podejmującymi zbieranie i zagospodarowywanie tego rodzaju odpadów,
7) współdziałają z właściwymi organami administracji rządowej w organizowaniu gospodarki odpadami niebezpiecznymi wydzielonymi z odpadów komunalnych.

Instrumenty ekonomiczne
Do instrumentów ekonomicznych należą przede wszystkim: opłata za gospodarcze korzystanie ze środowiska, administracyjne kary pieniężna i dotacje z funduszy celowych.
Opłaty za gospodarcze korzystanie ze środowiska
Opłaty te pełnią funkcje prewencyjne i redystrybucyjne. Funkcja prewencyjna realizowana jest poprzez, zachęcanie podmiotów (dotyczy to podmiotów gospodarczych) do wyboru technologii, lokalizacji produkcji, instalowania urządzeń ochronnych oraz oszczędnego korzystania z zasobów naturalnych w sposób najodpowiedniejszy z punktu widzenia ochrony środowiska. Funkcja redystrybucyjna polega na gromadzeniu środków finansowych jako odrębne fundusze przeznaczone na cele ochrony środowiska.
Opłaty pobierane są za:
•	wprowadzanie substancji zanieczyszczających do powietrza,
•	pobór wód i wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi,
•	składowanie odpadów,
•	wyłączanie gruntów rolnych i leśnych z produkcji,
•	usuwanie drzew i krzewów.
Opłaty trafiają do funduszy celowych (fundusze ochrony środowiska i gospodarki wodnej oraz fundusz ochrony gruntów). Pobierają je organy administracji (np. Urząd Marszałkowski, organ gminy) lub, jak w przypadku gruntów rolnych i leśnych, wnoszone są bezpośrednio do funduszu celowego. Podmiot korzystający ze środowiska ustala we własnym zakresie wysokość należnej opłaty (według stawek obowiązujących w okresie, w którym korzystanie ze środowiska miało miejsce) i wnosi ją na rachunek właściwego urzędu marszałkowskiego. Osoby fizyczne nie będące przedsiębiorcami ponoszą opłaty za korzystanie ze środowiska w zakresie, w jakim to korzystanie wymaga pozwolenia na wprowadzanie substancji do środowiska oraz pozwolenia wodnoprawnego na pobór wód w rozumieniu przepisów ustawy Prawo wodne. Należy także wspomnieć, że podobne opłaty pobiera się na podstawie przepisów prawa górniczego i geologicznego za działalność koncesjonowaną.
Administracyjne kary pieniężne
Kary pieniężne nie są sensu stricte środkiem ekonomicznym, są raczej związane z instytucją odpowiedzialności prawnej. Spełniają jednak funkcje podobne do opłat. Kary pobiera się w tych samych sytuacjach co opłaty, lecz za działania niezgodne z prawem. W odniesieniu do wód, powietrza, odpadów i hałasu, karę wymierza wojewódzki inspektor ochrony środowiska, a w odniesieniu do drzew i krzewów - organ gminy. Stawki kar zwykle są kilkakrotnie wyższe niż opłaty i trafiają do funduszy celowych. Ustawa POŚ przewiduje możliwość odraczania, zmniejszania lub umarzania administracyjnych kar pieniężnych.
Fundusze celowe
Fundusze celowe to fundusze tworzone ze środków opłat ekologicznych (fundusz ochrony środowiska i gospodarki wodnej szczebla centralnego, wojewódzkiego, powiatowego gminnego). Formy pomocy finansowej z funduszy celowych to: kredyty i pożyczki preferencyjne, dotacje, subwencje.
Instrumenty społeczne są to narzędzia służące usprawnianiu współpracy i budowaniu partnerstwa. Wśród nich istnieje podział na dwie kategorie: pierwsza dotyczy działań samorządów – a narzędziami są przede wszystkim działania edukacyjne, druga polega na budowaniu powiązań między władzami samorządowymi a społeczeństwem, gdzie podstawą jest komunikacja społeczna: systemy konsultacji i debat publicznych oraz wprowadzanie mechanizmów tzw. budowania świadomości (kampanie edukacyjne).
Działania edukacyjne realizowane są w różnych formach i na różnych poziomach, począwszy od szkół wszystkich stopni a skończywszy na tematycznych szkoleniach adresowanych do poszczególnych grup zawodowych i organizacji. Działalność ta prowadzona jest od wielu lat, lecz ciągle wymaga dalszego poszerzania sposobów aktywizacji społeczeństwa oraz szkolenia coraz to innych grup zawodowych i społecznych. Czynnikami decydującymi o sukcesie realizowanej edukacji ekologicznej jest rzetelna informacja o stanie środowiska i działaniach na rzecz jego ochrony oraz umiejętność komunikowania się ze społeczeństwem. Komunikacja społeczna coraz częściej nabiera form zinstytucjonalizowanych. Z jednej strony jest to tworzenie biur komunikacji społecznej w urzędach, z drugiej strony – podpisywanie formalnych deklaracji współpracy z organizacjami społecznymi i wspieranie ich działań poprzez np. wprowadzanie przedstawicieli organizacji do różnego rodzaju ciał opiniodawczo-doradczych, organizowanie regularnych spotkań z organizacjami, itp.
W nowym podziale kompetencji ustawodawca nakłada na instytucje rządowe i samorządowe obowiązek wzajemnego informowania się i uzgadniania. Obowiązek ten dotyczy w pierwszej kolejności wymiany informacji między przedstawicielami różnych szczebli samorządu i rządowych organizacji ochrony środowiska.
Ustawa Prawo ochrony środowiska nie przewiduje żadnych ograniczeń w korzystaniu z prawa dostępu do informacji o środowisku i jego ochronie, a dostęp informacji nie jest uzależniony od uczestnictwa w żadnym konkretnym postępowaniu i posiadania jakiegokolwiek interesu w sprawie. Szeroko pojęta komunikacja może służyć wymianie informacji roboczej z innymi osobami pracującymi nad tym samym tematem, wspieraniu procesu decyzyjnego, podejmowaniu współpracy.
Współdziałanie jest niezbędnym instrumentem w przypadku konieczności uczestniczenia kilku podmiotów w finansowaniu przedsięwzięcia objętego programem ochrony środowiska. Uczestnictwo prywatnych właścicieli działek (np. w przypadku budowy systemu kanalizacji) wymaga zastosowania rozwiązań prawnych umożliwiających uczestnictwo grupy prywatnych podmiotów fizycznych jako partnera dla innych podmiotów prawnych. Takie rozwiązania w postaci np. utworzenia komitetu budowy, mogą także umożliwić formalne przekazywanie dofinansowania grupie prywatnych właścicieli ze strony podmiotu dysponującego środkami na realizację przedsięwzięcia np. w rodzaju przydomowych oczyszczalni ścieków.

Instrumenty strukturalne
Instrumenty strukturalne rozumiane są jako narzędzia dla formułowania, integrowania i wdrażania polityk środowiskowych. Są to przede wszystkim strategie i programy wdrożeniowe oraz systemy zarządzania środowiskowego.

Strategie i programy wdrożeniowe
Koniecznym jest opracowanie strategii rozwoju powiatu KOLNEŃSKIEGO, uwzględniającej wszystkie sfery działalności: gospodarczą, społeczną i ekologiczną.
Zarówno program ochrony środowiska, jak i plan gospodarki odpadami stanowią politykę ochrony środowiska do 2015 roku oraz określają program wdrożeniowy na najbliższe 4 lata (2004 - 2007).
Systemy zarządzania środowiskowego
Od zakładów przemysłowych, które nadal są źródłem poważnych zagrożeń dla środowiska, oczekuje się zwiększonej aktywności na rzecz jego ochrony. Ochrona ta nie może sprowadzać się tylko do naprawy już zaistniałych szkód i spełniania wymogów zdefiniowanych w pozwoleniach na korzystanie ze środowiska. Konieczne staje się przede wszystkim zapobieganie powstawaniu negatywnych oddziaływań czy szkód w środowisku. Działania na rzecz, ochrony środowiska wymuszane były przez czynniki zewnętrzne: społeczeństwo, przepisy prawne, administrację publiczną zajmującą się ochroną środowiska. Koncepcja zrównoważonego rozwoju stwarza podstawę do zmiany nastawienia przedsiębiorców do ochrony środowiska, polegające na samodzielnym definiowaniu problemów i szukaniu (z wyprzedzeniem) środków zaradczych. Stąd powstała koncepcja zarządzania środowiskowego.
Cechą zarządzania środowiskowego jest włączenie środowiska i jego ochrony do celów strategicznych firmy i przypisanie tych zagadnień do kompetencji zarządu firmy. Idea ta jest realizowana poprzez wprowadzanie systemów zarządzania środowiskiem (systemy sformalizowane - np. normy ISO 14000, EMAS, lub niesformalizowane - np. Program Czystszej Produkcji). Powinny być prowadzone działania inspirujące firmy do starań o wprowadzenie systemu zarządzania środowiskowego, wskazujące na niewątpliwe korzyści wynikające z jego wprowadzenia.

8.2. Finansowanie zadań
Koszt wykonania wymienionych w programie ochrony środowiska zadań oszacowano na podstawie wskaźników kosztów realizacji inwestycji przyjętych w Wojewódzkim Programie Ochrony Środowiska dla województwa podlaskiego, Powiatowym Programie Ochrony Środowiska dla powiatu KOLNEŃSKIEGO na lata 2004 – 2011 oraz biorąc pod uwagę nakłady na inwestycje o podobnym charakterze. Uwzględniono również informacje o planowanych kosztach inwestycji zawarte w ankietach nadesłanych przez samorząd gminy STAWISKI.
Należy jednak zauważyć, że w wielu przypadkach nie uzyskano informacji na temat wysokości nakładów inwestycyjnych (głównie w zakresie gospodarki odpadami).
Możliwości realizacji inwestycji w zakresie ochrony środowiska ze środków własnych samorządów są limitowane ogólną sumą możliwych do uzyskania dochodów oraz potrzebą realizacji inwestycji w innych sferach działalności. 
W latach realizacji krótkoterminowego programu ochrony środowiska (lata 2004-2007), należy przewidywać, że samorząd gminy powinien zabezpieczyć na inwestycje w zakresie ochrony środowiska środki własne w wysokości minimum 50% kosztów realizacji zadań. 
W latach realizacji Programu dofinansowanie zadań będzie możliwe z funduszy celowych oraz programów pomocowych i strukturalnych UE:
•	Program Operacyjny Rozwoju Regionalnego Województwa Podlaskiego na lata 2004 – 2006 umożliwia uzyskanie dofinansowania zadań z zakresu ochrony środowiska w ramach:
•	działania 1.2 na infrastrukturę ochrony środowiska w zakresie gospodarki wodnościekowej oraz gospodarki odpadami – 7 000 tys. EURO,
•	działania 4.1 Rozwój wsi i infrastruktury lokalnej związanej z rolnictwem – 7000 tys. EURO,
•	działania 4.2 Tworzenie warunków dla zwiększenia poziomu inwestycji lokalnych – 3 400 tys. EURO,
•	działania 4.3 Promocja turystyki –3 000 tys. EURO,
W ramach działań 4.1 – 4.3 na infrastrukturę można będzie przeznaczyć jedynie część środków – około 40 % tzn. 5 360 tys. EURO. Łącznie ze środków Programu Operacyjnego… można będzie pozyskać 6 180 tys. EURO, tj. około 24 720 tys. zł.
Szacowana kwota dofinansowania może ulec zmianie w związku z faktem, iż ostateczna wersja Zintegrowanego Programu Operacyjnego Rozwoju Regionalnego na lata 2004 – 2006, od którego zależy tekst Programu Operacyjnego Rozwoju Regionalnego Województwa Podlaskiego, jest w fazie opiniowania przez Komisję Europejską. 
•	Wojewódzki, powiatowe i gminne fundusze OŚiGW dysponują rocznie kwotą około 24 000 tys. zł. Zakładając pełne wykorzystanie środków w ciągu 4 lat można będzie dofinansować zadania kwotą około 96 000 tys. zł, w tym inwestycyjne kwotą około 85 000 tys. zł.
•	Fundusz Ochrony Gruntów Rolnych dysponuje rocznie kwotą około 1 000 tys. zł, tzn. że przy spełnieniu warunków dofinansowania zadań można będzie uzyskać w ciągu 4 lat około 4 000 tys. zł.
•	Fundusz SAPARD przeznacza na rozwój infrastruktury w rolnictwie kwotę 3 515 531 EURO tj. około 14 000 tys. zł.
•	Fundusz Spójności będzie od roku 2004 wspierał zadania inwestycyjne o wartości powyżej 10 000 tys. EURO. Będzie on finansował zadania na podobnych zasadach jak obecnie fundusz ISPA. Uwarunkowania co do wartości zadań oraz nieustalone dotychczas limity dla województw, pozwalają jedynie na szacunkowe określenie możliwości dofinansowania zadań. Szacunkowa kwota pozyskania środków z funduszu spójności wynieść może nawet 664 647 tys. zł. Przyjęto jako kwotę realną dla całego województwa podlaskiego 200 000 tys. zł.
•	Ekofundusz oraz NFOŚiGW; fundusze te dysponują w skali roku środkami w wysokości około 2 250 000 tys. zł. Zakładając dofinansowanie zadań z funduszy ekologicznych na poziomie lat ubiegłych, można przewidywać uzyskanie dofinansowania z tych funduszy w kwocie około 25 000 tys. zł rocznie tj. 100 000 tys. zł w skali całego województwa 

Realizacja zadań wymienionych w programie zmierza do zmniejszenia dysproporcji w rozwoju sieci wodociągowych i kanalizacyjnych, zwiększenia liczby obsługiwanych mieszkańców w zakresie oczyszczania ścieków, znacznej poprawy stanu czystości powierzchni ziemi, poprawy stanu czystości wód i powietrza oraz zwiększenia stopnia bezpieczeństwa ekologicznego mieszkańców. Okres realizacji programu winien także owocować wzrostem świadomości ekologicznej mieszkańców, niezbędnej dla realizacji zadań proekologicznych.
Nadal jednak pozostanie do realizacji wiele zadań inwestycyjnych, niezbędnych 
do uzyskania stanu pełnej poprawy w zakresie ochrony środowiska. Będzie to głównie kontynuacja zadań wymienionych w niniejszym programie, w zakresie:
–	budowy i modernizacji oczyszczalni ścieków i rozbudowy sieci kanalizacyjnej,
–	rekultywacji składowisk odpadów, poprawy efektywności selektywnej zbiórki odpadów oraz budowy Zakładu Zagospodarowania Odpadów,
–	modernizacji istniejących źródeł ciepła oraz rozwoju i modernizacji instalacji zapobiegających zanieczyszczaniu powietrza,
–	rozwoju energetyki odnawialnej,
–	poprawy infrastruktury komunikacyjnej miast, zwłaszcza położonych przy głównych szlakach komunikacyjnych,
–	doskonalenia zakresu monitoringu środowiska,
–	rozwoju materiało- i energooszczędnych technologii,
–	upowszechniania edukacji środowiskowej.

Literatura

1.	Ankiety wypełnione przez Urząd Gminy w 2004 r.
2.	Długookresowa strategia trwałego i zrównoważonego rozwoju - Polska 2025; Rządowe Centrum Studiów Strategicznych, Warszawa 2000.
3.	II Polityka Ekologiczna Państwa, Warszawa, 2001.
4.	Informacja o stanie środowiska na terenie powiatu KOLNEŃSKIEGO, Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Białymstoku Delegatura w Łomży, 2002.
5.	Informacje Ochrona środowiska i leśnictwo w województwie podlaskim w 2001 r. Informacje i opracowania statystyczne, Urząd Statystyczny w Białymstoku, Białystok 2002.
6.	Kodeks Dobrej Praktyki Rolniczej, Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi, Ministerstwo Środowiska, Warszawa, 2002.
7.	Koncepcja polityki przestrzennego zagospodarowania kraju; Rządowe Centrum Studiów Strategicznych, 2000.
8.	Krajowa strategia ochrony i umiarkowanego użytkowania różnorodności biologicznej - projekt, Ministerstwo Środowiska, 2002.
9.	Krajowa strategia ograniczenia emisji metali ciężkich i trwałych zanieczyszczeń organicznych; Ministerstwo Środowiska, 1999.
10.	Krajowy plan gospodarki odpadami, Warszawa 2002.
11.	Narodowa strategia edukacji ekologicznej; Ministerstwo Środowiska, 1998.
12.	Narodowa strategia ochrony środowiska na lata 2000-2006; Ministerstwo Środowiska, 2000.
13.	Narodowa strategia rozwoju regionalnego; Ministerstwo Gospodarki, 2000.
14.	Narodowy Plan Rozwoju (NPR), Ministerstwo Gospodarki, 2003.
15.	Narodowy program przygotowania do członkostwa w Unii Europejskiej; Komitet Integracji Europejskiej, 1998 (ze zmianami).
16.	NATURA 2000 Europejska sieć ekologiczna, Ministerstwo Środowiska, Warszawa, 2002. 
17.	Ogólnie dostępne źródła internetowe.
18.	Plan zagospodarowania przestrzennego województwa podlaskiego, projekt, Podlaskie Biuro Planowania Przestrzennego, Białystok, 2002
19.	Polityka Ekologiczna Państwa na lata 2003-2006 z uwzględnieniem perspektywy na lata 2007-2010, Warszawa 2002.
20.	Polityka leśna państwa (wraz z dokumentami uzupełniającymi, takimi jak Krajowy program zwiększania lesistości, Strategia ochrony leśnej różnorodności biologicznej i in.), Ministerstwo Środowiska, 1996.
21.	Polityka transportowa państwa na lata 2001 - 2015 dla zrównoważonego rozwoju kraju, Ministerstwo Infrastruktury, 2001.
22.	Program Ochrony Środowiska Powiatu KOLNEŃSKIEGO, Białystok 2003.
23.	Program Ochrony Środowiska Województwa Podlaskiego, Białystok 2003,
24.	Plan Gospodarki Odpadami Gminy STAWISKI,
25.	Plan Gospodarki Odpadami Powiatu KOLNEŃSKIEGO,
26.	Program wykonawczy do II Polityki Ekologicznej Państwa na lata 2002 -2010.
27.	Spójna polityka strukturalna rozwoju obszarów wiejskich i rolnictwa; Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi, 1999.
28.	Strategia ochrony leśnej różnorodności biologicznej, Ministerstwo Środowiska, 1996.
29.	Strategia rozwoju energetyki odnawialnej; Ministerstwo Środowiska, 2000.
30.	Strategia rozwoju turystyki w latach 2001-2006; Ministerstwo Gospodarki, 2001 
31.	Strategia rozwoju turystyki województwa podlaskiego, 2002
32.	Strategia Rozwoju Województwa Podlaskiego, 
33.	Średniookresowa strategia rozwoju rolnictwa i obszarów wiejskich, Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi, 1998.
34.	Wojewódzki Plan Gospodarki Odpadami, Białystok 2003.
35.	Wskaźniki emisji substancji zanieczyszczających wprowadzanych do powietrza z procesów energetycznego spalania paliw, Materiały informacyjno-instruktażowe, Ministerstwo Środowiska, Warszawa 1996.
36.	Wytyczne dla Planów Gospodarki Odpadami na szczeblu Gmin/Powiatów - opracowane przez Ministerstwo Środowiska.
37.	Wytyczne do sporządzania programów ochrony środowiska na szczeblu regionalnym i lokalnym – opracowane przez Ministerstwo Środowiska.
38.	Założenia polityki energetycznej Polski do 2020 roku, Ministerstwo Gospodarki, 2000.